EN ISO 13849-1 uygunluk raporu hazırlanırken belirlenmesi gereken en kritik değişkenlerden biri gereken performans seviyesi (PLr – Performance Level required) değeridir. Bu değer, kontrol sisteminin emniyetle ilgili kısımlarının (SRP/CS – Safety Related Parts of Control System) gerçekleştirdiği emniyet fonksiyonunun ne kadar güvenilir olması gerektiğini tanımlar.

PLr seviyesi belirlenirken EN ISO 13849-1:2015 standardının Ek A (Annex A) bölümünde açıklanan risk grafiği kullanılır. Bu grafik Figür A.1’de gösterilmiş olup, üç temel soruya verilen cevaplara göre performans seviyesi belirlenir.

Robot Hücresi Üzerinden Örnek Senaryo

Bir endüstriyel robot hücresi için EN ISO 12100 standardına göre risk değerlendirmesi yapıldığını varsayalım.

Mekanik tehlike:
Robot operatöre çarpabilir. Bu riskin ihtimali HRN veya Fine Kinney gibi yöntemlerle skorlanabilir.

Risk azaltma önlemi:
Robot hücresi emniyet çiti ile çevrilir. İçeriye erişim için bir kapı bulunur ve:

• Interlock switch (I1)
• Emniyet kontrolcüsü (L1)
• Güvenli çıkışlar (O1)

kullanılarak robotun emniyetli duruşu sağlanır.

Bu durumda emniyet fonksiyonu:

👉 “Interlock switch tarafından başlatılan emniyet duruş fonksiyonu”

olarak tanımlanır. SISTEMA yazılımında EN ISO 13849 raporları hazırlanırken emniyet fonksiyonları bu şekilde adlandırılır ve ilk belirlenen parametre PLr seviyesidir.

Not: EN ISO 10218-1 robot standardına göre bu fonksiyon için genellikle PLr = d gereklidir.

Şimdi risk grafiğinde sorulan üç ana soruya bakalım.

1️⃣ Yaralanmanın Ciddiyeti (Severity – S)

İlk soru:

👉 Olası yaralanmanın ciddiyeti nedir?

Robot operatöre çarptığında:

• Hafif, geri döndürülebilir yaralanma mı? (S1)
• Uzuv kaybı veya ölüm riski mi? (S2)

Endüstriyel robotlarda çarpma sonucu ağır yaralanma ihtimali yüksek olduğundan genellikle S2 seçilir.

2️⃣ Maruz Kalma Sıklığı (Frequency – F)

İkinci soru:

👉 Operatör tehlikeye ne sıklıkla maruz kalır?

Standartta örnekler verilmiştir:

• Her çevrimde müdahale gerekiyorsa → F2
• Her 15 dakikadan sık maruz kalma → F2
• 8 saatlik vardiyada toplam maruziyet 24 dakikayı geçmiyorsa → F1

Robot örneğimizde operatör hücreye sadece bakım ve temizlik için giriyorsa maruziyet düşük kabul edilir ve F1 seçilir.

3️⃣ Tehlikeden Kaçınma Olasılığı (Probability of Avoidance – P)

Üçüncü soru:

👉 Tehlikeden kaçınmak mümkün mü?

EN ISO 10218-1’e göre robotun güvenli hız limiti 250 mm/s’dir.

• 250 mm/s altında → kaçınılabilir (P1)
• 250 mm/s üstünde → kaçınılamaz (P2)

Üretim hızını artırmak için çalışan bir endüstriyel robot genellikle bu sınırın üzerindedir. Bu nedenle P2 seçilir.

Sonuç: Performans Seviyesi

Risk grafiğine yerleştirildiğinde:

• S2
• F1
• P2

kombinasyonu sonucu:

👉 PLr = d

elde edilir.

Bu değer, interlock tabanlı emniyet duruş fonksiyonunun en az PL d seviyesinde tasarlanması gerektiğini gösterir.

Neden PLr Doğru Belirlenmelidir?

Yanlış belirlenen performans seviyesi:

• Yetersiz güvenlik tasarımı
• CE uygunsuzluğu
• Hukuki sorumluluk
• İş kazası riski

anlamına gelir.

PLr yalnızca bir hesap değil; makine emniyetinin temel karar noktasıdır.